Машинали ўрганиш
Machine learning (ML)
Компьютерга қоидаларни қўлда ёзиб бермасдан, уни кўплаб мисоллардан қонуниятни ўзи топишга ўргатиш усули.
Оддий дастурда дастурчи ҳар бир қоидани ўзи ёзади: "агар шундай бўлса, буни қил". Машинали ўрганишда эса бошқача. Дастурчи компьютерга минглаб, ҳатто миллиардлаб мисол беради ва фақат ўрганиш усулини ёзади. Қонуниятни эса компьютер ўзи топади.
Бозордаги тажрибали қовунфурушни эсланг. У қовуннинг ширинлигини китобдаги қоидадан эмас, йиллар давомида минглаб қовунни ушлаб, ҳидлаб, кесиб кўрганидан билади. Ўз "қоидасини" қоғозга тўлиқ ёзиб беришга унинг ўзи ҳам қийналади. Машинали ўрганиш ҳам шундай: тажриба қанча кўп бўлса, тахмин шунча аниқлашади.
Мисол: почтангиздаги спам филтри. Унга ҳеч ким ҳар бир фирибгар хатни санаб бермаган. У миллионлаб "спам" ва "спам эмас" деб белгиланган хатларни кўриб, фарқини ўзи ўрганган.
Тил моделлари ҳам шу усулда яратилади. Шунинг учун "ChatGPTʼнинг жавобларини дастурчилар қаторма-қатор ёзиб қўйган" деган гап миф. Дастурчилар фақат ўқитиш усулини ёзади, билимни эса модел маълумотлардан ўзи олади.