Тизим промпти
System prompt
Илова моделга суҳбат бошланишидан олдин берадиган яширин кўрсатмалар: у ким, қандай гапиради ва нима қилмайди.
Сиз ChatGPT ёки Claude иловасида биринчи хабарингизни ёзишдан олдин ҳам моделга аллақачон узун матн берилган бўлади. Бу тизим промпти, яъни тизим кўрсатмалари. Унда моделга кимлиги, қандай оҳангда гапириши, қайси воситалардан фойдаланиши ва нималарни қилмаслиги ёзилади.
Ўхшатиш: ресторанга янги официант келди. Мижозлар келишидан олдин хўжайин унга айтади: "Мижоз билан сиз деб гаплаш, менюда йўқ таомни ваъда қилма, тўлов масаласида менга юбор." Мижозлар бу суҳбатни эшитмайди, лекин официантнинг бутун хулқи шунга боғлиқ.
Мисол: Anthropic ўз Claude иловасининг тизим кўрсатмаларини очиқ эълон қилади, уларни исталган одам ўқиши мумкин. Битта модел турли иловаларда турлича ишлашининг сабаби ҳам шу: чат иловасида у суҳбатдош, дастурчилар иловасида эса код ёзадиган ёрдамчи.
Кўп иловаларда ўзингиз ҳам доимий кўрсатма ёзиб қўйишингиз мумкин, масалан: "Менга доим ўзбек тилида, қисқа жавоб бер." Бу ҳам тизим промптининг бир тури.
Хато тушунча: "тизим промпти моделни ўзгартиради". Йўқ, модел ўша-ўша қолади. Кўрсатма ҳар бир суҳбатнинг бошига қўшиладиган оддий матн, у ҳам контекст ойнасида жой эгаллайди.