Mashhur AI modellar: qaysi biri eng zoʻr?

ChatGPT, Claude, Gemini, Grok, DeepSeek... Bu nomlarni hamma joyda eshitasiz. Hammasi sunʼiy intellekt. Lekin qaysi biri eng zoʻr? Bu qismda mashhur modellarni bir-biridan ajratamiz, ularning ochiq va yopiq turlarini tushunamiz va qaysi ish uchun qaysi biri yaxshi ekanini koʻrib chiqamiz.

Sunʼiy intellekt faqat ChatGPT emas

Koʻpchilik uchun sunʼiy intellekt degani ChatGPT. Bu tushunarli: koʻp odam AI bilan birinchi marta aynan shu yerda tanishgan. Lekin ChatGPT koʻp sunʼiy intellektlardan faqat bittasi. Uning yonida bir nechta yirik kompaniya va oʻnlab modellar bor, va ularning har biri boshqa ishda kuchli.

Avval bitta narsani ajratib olaylik. ChatGPT, Claude, Gemini kabi nomlar koʻpincha siz yozishadigan ilovani, yaʼni chatbotni anglatadi. Uning ichida esa kompaniyaning til modeli ishlaydi: matnni oʻqib, javob tuzadigan "miya". Kompaniyalar bu modellarni vaqti-vaqti bilan yangilab turadi, ilova nomi esa oʻzgarmaydi.

Yopiq va ochiq modellar

Barcha modellarni ikki guruhga boʻlish mumkin: yopiq va ochiq.

Yopiq model

Yopiq model kompaniyaning siri. Siz undan sayt yoki ilova orqali foydalanasiz, lekin modelning oʻzini yuklab ololmaysiz. U faqat kompaniyaning oʻz serverlarida ishlaydi. Siz savol yuborasiz, javob qaytadi, ichida nima boʻlayotganini esa koʻrmaysiz. ChatGPT, Claude, Gemini va Grok shunday ishlaydi.

Ochiq model

Ochiq model esa internetga joylab qoʻyilgan. Uni istalgan odam yuklab olib, oʻz kompyuterida yoki serverida ishlatishi mumkin.

Inglizchada buni koʻpincha "open-weight" deyishadi. Model ichida milliardlab sonlar bor, ular "ogʻirliklar" (weights) deb ataladi. Ochiq modelda aynan shu sonlar hammaga ochiq. Lekin bu "hamma narsasi ochiq" degani emas: model qanday maʼlumotlar bilan oʻqitilgani odatda sir qoladi, foydalanish shartlari ham modeldan modelga farq qiladi.

Ochiq modelning foydalari:

• Kichik modellarni oddiy kompyuterda ishlatsa boʻladi. Katta server shart emas.
• Har bir soʻrov uchun pul toʻlamaysiz. Shuning uchun koʻpincha ancha arzonga tushadi.
• Maʼlumotlaringiz oʻzingizda qoladi. Model kompyuteringizda ishlasa, yozganlaringiz hech qayerga yuborilmaydi.

Shu sababli hozir baʼzi kompaniyalar ochiq modellarni oʻz serverlariga joylab, ichki ishlarida ishlatmoqda.

Katta toʻrtlik: eng mashhur yopiq modellar

ChatGPT OpenAI kompaniyasiniki va eng mashhuri. Deyarli hamma ishni yaxshi qiladi: matn yozadi, rasm chizadi, ovoz bilan bemalol gaplashadi. AI bilan endi tanishayotgan odam uchun qulay boshlanish.

Aniqlik kiritamiz. Koʻpchilik bu texnologiyani ChatGPT boshlab bergan deb oʻylaydi. Aslida bugungi til modellarining asosi boʻlgan Transformer usulini 2017-yilda Google tadqiqotchilari taklif qilgan. OpenAI esa 2022-yilda ChatGPT bilan bu texnologiyani butun dunyoga tanitdi.

Claude Anthropic kompaniyasiniki. Matn yozishda va ayniqsa dasturlashda juda kuchli. Dasturlash boʻyicha reytinglarda hozir eng yuqori oʻrinlarni koʻpincha Anthropic modellari egallaydi.

Gemini Googleʼniki. Gmail, YouTube va Googleʼning boshqa xizmatlari bilan bogʻlangan. Video va ovozni juda yaxshi tushunadi, rasm va video yaratishda ham kuchli. Bizning tajribamizda oʻzbek tilini eng yaxshi tushunadigan va oʻzbekcha ravon gapiradigan modellardan biri.

Grok Ilon Maskning xAI kompaniyasiniki. 2026-yil fevralidan xAI SpaceX tarkibida. Grok X, yaʼni sobiq Twitter bilan bogʻlangan, shuning uchun u yerdagi yangilik va muhokamalarni tez kuzatadi. Matn yozadi, rasm va video yaratadi, dasturlashda ham ishlaydi, lekin hali tez rivojlanish bosqichida.

Ochiq modellar: eng kuchlilari hozir Xitoydan

Eng kuchli ochiq modellarning koʻpi hozir Xitoydan chiqmoqda:

• DeepSeek kam xarajat bilan kuchli model chiqarib, butun dunyoni hayron qoldirgan.
• Qwen Alibabaʼniki. Kichigidan kattasigacha koʻp oʻlchamlari bor, kichiklarini oddiy kompyuterda ham ishlatsa boʻladi.
• Kimi uzun hujjatlar va murakkab vazifalar bilan yaxshi ishlaydi.
• GLM dasturlash va avtomatik vazifalarda kuchli.

Ularning har birining oʻz kuchli tomoni bor va ular yopiq modellar bilan birga tinmay rivojlanib bormoqda.

Aniqlik kiritamiz. Ochiq modellar faqat Xitoyda emas. Googleʼning Gemma modellari, OpenAIʼning gpt-oss modellari va Fransiyaning Mistral modellari ham ochiq.

Qaysi ish uchun qaysi AI?

Videoda har bir ish turi uchun quyidagilar tavsiya qilinadi:

• Matn yozish, savol-javob, oʻqish: ChatGPT, Claude va Gemini.
• Dasturlash: avvalo Claude, keyin ChatGPT va boshqalar. Ochiq modellardan GLM va Qwen.
• Rasm: ChatGPT va Gemini, keyin Grok va Midjourney.
• Video: Googleʼning Veo va Omni Flash modellari, Grokʼning Imagineʼi, Kling va Seedance.
• Ovoz: ElevenLabs va Gemini. Qwenʼning ham yaxshi ovoz modellari bor.
• Musiqa: Suno yoki Googleʼning Lyria modeli.

Bu roʻyxat oxirgi soʻz emas, bugungi holatning surati. Bir necha oydan keyin undagi oʻrinlar almashishi tabiiy.

Reytinglar har oy oʻzgaradi

Versiya raqamlariga koʻp eʼtibor bermang. Kompaniyalar tez-tez yangi versiya chiqaradi, reytinglar esa deyarli har oy oʻzgaradi. Bugungi birinchi ertaga ikkinchi boʻlib qolishi mumkin.

Muhimroq narsa boshqa: qaysi kompaniyani tanlasangiz ham, uning eng yangi versiyasidan foydalaning. Bir kompaniyaning eng yangi modeli boshqasining bir-ikki avlod eski modelidan ancha kuchli boʻlishi mumkin. Shuning uchun "ChatGPT yaxshimi yoki Gemini?" deb bahslashishdan oldin, qaysi versiyalar solishtirilayotganini tekshiring.

Reytinglarni oʻzingiz kuzatmoqchi boʻlsangiz, LMArena kabi saytlar bor: u yerda odamlar ikki modelning javobini qaysi model ekanini bilmasdan solishtirib, yaxshisiga ovoz beradi. Lekin bunday reytinglar umumiy manzarani koʻrsatadi, sizning aniq ishingizni emas.

Oʻzingizga qanday tanlash kerak?

Eng toʻgʻri reyting oʻz ishingizda sinab koʻrish. Buning uchun murakkab narsa kerak emas:

• Kundalik ishingizdan bitta haqiqiy vazifani oling: xat yozish, matnni tarjima qilish yoki hujjatni qisqartirish.
• Aynan bir xil soʻrovni ikki-uch xil AIʼga bering.
• Natijalarni yonma-yon qoʻyib solishtiring: qaysi biri aniqroq, tushunarliroq va sizning tilingizga yaqinroq?
• Yoqqanini asosiy vosita qiling, lekin bir necha oyda bir marta boshqalarini ham qayta sinab turing.

Bitta AIʼga yopishib qolish shart emas. Koʻp odam matn uchun bittasini, rasm uchun boshqasini, ovoz uchun yana boshqasini ishlatadi. Bu odatiy hol.

Bir jumlada

Eng zoʻr AI yoʻq, ishingizga mos AI bor.

Keyingi qismda

Bu modellar qanday yaratiladi? Nega biri yopiq, biri ochiq? Keyingi qismda model qanday maʼlumotlardan oʻrganishi, qanday oʻqitilishi va bizgacha qanday yetib kelishi haqida gaplashamiz.